Đậu nành hiền như thầy tu

soy-5Đậu nành được cho là làm giảm rủi ro bệnh tim mạch, giảm các triệu chứng khó chịu ở tuổi mãn kinh, giảm loãng xương và giảm cả nguy cơ bị bệnh ung thư liên quan đến hormon như ung thư vú, tử cung, tuyến tiền liệt,… Đậu nành hiền như thầy tu, nhưng nghiên cứu đậu nành lại phức tạp. Các kết quả đá nhau chan chát…

Vũ Thế Thành

Đậu nành được xem là loại thịt rẻ tiền cho giới nghèo, hàm lượng protein cao, đủ các acid amin thiết yếu, chất béo tốt, không cholesterol, nhiều chất xơ, vitamin, khoáng,… Về dinh dưỡng, hơn thứ này, kém thứ nọ một chút so với thịt (thứ thiệt), coi như tám lạng nửa cân. Nhưng về mặt lợi ích sức khỏe của đậu nành, hiểu là ngừa và trị bệnh lại rất hấp dẫn, toàn là khống chế các bệnh hiểm như ung thư, tim mạch, huyết áp, loãng xương,… Nhưng mặt hấp dẫn này vẫn còn nhiều tranh cãi trong giới khoa học.

Chỉ khoảng 10-20% số người dùng isoflavones đậu nành thấy những cơn bốc hỏa « khó chịu » ở thời mãn kinh giảm, so với người dùng giả dược (placebo). Kết quả coi như hên ít huề nhiều

Chỉ khoảng 10-20% số người dùng isoflavones đậu nành thấy những cơn bốc hỏa « khó chịu » ở thời mãn kinh giảm, so với người dùng giả dược (placebo). Kết quả coi như hên ít huề nhiều

Lợi ích ngừa và trị bệnh của đậu nành được quy cho nhóm isoflavones.

Các isoflavons này có đặc tính gần giống với estrogene, nên isoflavone được xếp vào nhóm estrogene thực vật (phytoestrogenes).

Estrogene (thứ thiệt) là hormone do buồng trứng tiết ra, nhờ estrogene mà phụ nữ mới ra…phụ nữ, phát triển đặc tính nữ, sinh dục, sinh sản.

Vì isoflavones có nhiều trong đậu nành, hay thực phẩm làm từ đậu nành (bột đậu nành, sữa đậu nành, đậu nành lên men (tương bần), đậu hũ, tàu hũ, yogurt đậu nành, xúc xích đậu nành…) nên khoa học tập trung nghiên cứu lợi ích của đậu nành.

Bài viết này dựa trên những đánh giá về isoflavones trong đậu nành của Trung tâm y học thuộc đại học Maryland, viện Linus Pauling của đại học Oregon State, và Mayo Clinic, một trung tâm nghiên cứu Y học phi lợi nhuận ở Mỹ. Những đánh giá này dựa trên nhiều công trình nghiên cứu trước đó, thận trọng, và cũng gần giống nhau.

Làm giảm cholesterol ?

Một nghiên cứu lâm sàng trên gần 5.000 người ở Nhật Bản ăn nhiều thực phẩm đậu nành, cho thấy cholesterol của họ ở mức thấp nhất. Tuy nhiên, một duyệt xét lại những nghiên cứu khác ở những người có mức cholesterol cao, cho thấy ăn protein đậu nành chỉ làm giảm mức cholesterol toàn phần 9%, với điều kiện họ ăn 31-47 g protein đậu nành mỗi ngày, thay cho ăn thịt. Vấn đề là phải giảm cả ăn thịt.

Mayo Clinic đánh giá cao nghiên cứu này. Hiệp hội Tim Hoa Kỳ (AHA) củng khuyến cáo nên ăn ít nhất 25 g protein đậu nành mỗi ngày, kèm với khẩu phần ăn ít chất béo bão hòa và cholesterol để giảm rủi ro bệnh tim.

Nói chung, ăn đậu nành và giảm thịt mỡ đều được các nhà khoa học khó tính nhất hoan nghênh.

Làm giảm những “khó chịu” trong thời mãn kinh?

Nội tiết tố estrogene ở phụ nữ giảm đáng kể ở thời kỳ mãn kinh, gây ra những cơn “bốc hỏa”, đổ mồ hôi ban đêm và nhiều thứ khó chịu khác. Bổ sung (uống hoặc dán) estrogene có thể làm giảm những triệu chứng này, nhưng bổ sung estrogene lại gặp rủi ro về ung thư vú, đột quỵ, mất trí nhớ…

Thế là isoflavones trong đậu nành lại được nhắm tới khi có những nghiên cứu lâm sàng cho thấy, phụ nữ ở giai đoạn hậu mãn kinh ăn 20-60 g protein đậu nành mỗi ngày thì cơn bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm ít hơn, dịu hơn so với người chỉ ăn lai rai. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu khác lại cho thấy số người dùng chất bổ sung isoflavones giảm “khó chịu” chỉ khoảng 10-20% so với người dùng giả dược (placebo). Kết quả coi như hên ít huề nhiều

Làm giảm loãng xương ?

Một quan sát cho thấy phụ nữ châu Á (ăn nhiều đậu nành) ít bị gãy xương hông hơn phụ nữ phương Tây, và người ta nghĩ rằng isoflavones (đặc biệt là loại geneistein) trong đậu nành đã làm tăng mật độ khoáng xương (BMD). Tuy nhiên kết quả nhiều thực nghiệm lâm sàng có đối chứng lại cho thấy điều này chẳng ý nghĩa gì cả. Mayo Clinic đánh giá rất thấp mối liên hệ giữa isoflavones và ngừa loãng xương

*

Đậu nành làm giảm rủi ro ung thư ?

Một trong những lợi ích sức khỏe của đậu nành là có thể làm giảm rủi ro ung thư, đặc biệt là các ung thư có liên quan tới hormone, như ung thư vú và tuyến tiền liệt. Ngay lập tức, thực phẩm chức năng nhảy vào cuộc chơi với đủ loại viên bổ sung isoflavones đậu nành được quảng cáo như thần dược. Nhưng giới khoa học cho rằng nguyên nhân gây ung thư còn liên quan đến cả lối sống và di truyền.

Ung thư vú: giảm rủi ro, nhưng giảm hiệu quả điều trị?

Đậu nành có thể làm giảm rủi ro ung thư vú, nhưng lại làm tăng trưởng tế bào khối u nếu đã bị ung thư vú.

Đậu nành có thể làm giảm rủi ro ung thư vú, nhưng lại làm tăng trưởng tế bào khối u nếu đã bị ung thư vú.

Đa số các nghiên cứu đều cho thấy rủi ro ung thư vú ở phụ nữ Châu Á (ăn nhiều đậu nành) thấp hơn phụ nữ phương Tây. Tuy nhiên, một phân tích 18 công trình nghiên cứu trên nhưng phụ nữ khỏe mạnh lại cho thấy đậu nành chỉ làm giảm 14% rủi ro ung thư vú mà thôi. Điều này được giải thích là do phụ nữ châu Á ăn nhiều đậu nành từ hồi là thiếu nữ, nên có rủi ro thấp, chứ không phải đợi tới giai đoạn mãn kinh mới ăn.

Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây lại nảy ra một lo ngại, đó là đậu nành có thể kích thích tăng trưởng các tế bào ung thư vú. Đậu nành làm giảm rủi ro, nhưng không an toàn với người đang bị ung thư vú. Vấn đề còn đang được nghiên cứu thêm để làm rõ. Ngoài ra, các viên bổ sung đậu nành (thực phẩm chức năng) có thể làm giảm hiệu quả của thuốc trị ung thư vú (tamoxifen).

Ung thư tuyến tiền liệt: không giảm rủi ro, nhưng giảm tử vong?

Các nghiên cứu về dịch tễ học cho thấy ăn nhiều đậu nành chẳng liên quan gì đến việc giảm rủi ro ung thư tiền liệt tuyến cả, Âu Á ngang nhau về độ rủi ro.

Nhưng mức độ tử vong thì ở Tây nhiều hơn (khối u phát triển nhanh và di căn). Các thử nghiệm trên động vật cho thấy isoflavones đậu nành làm chậm phát triển ung thư tuyến tiền liệt.

Nhận định chung về lợi ích của đậu nành

Tóm lại, đánh giá về đậu nành, giới khoa học đều cho rằng cần có thêm nhiều nghiên cứu nữa để khẳng định. Dù vậy, họ cũng ít nhiều nghiêng về một vài khía cạnh lợi ích về sức khỏe của đậu nành

  • Làm giảm cholesterol xấu (LDL) nhưng phải giảm thịt mỡ, vì chỉ riêng đậu nành thì không đủ hiệu quả.
  • Với ung thư vú, thì phải ăn đậu nành từ hồi nhỏ mới có hiệu quả làm giảm rủi ro, nhưng khi đã mắc bệnh, thì đậu nành có thể làm phát triển khối u.
  • Với ung thư tuyến tiền liệt, đậu nành không làm giảm rủi ro, nhưng có thể làm giảm tăng trưởng khối u (có vẻ là thế)
  • Với giảm triệu chứng “khó chịu” ở giai đoạn mãn kinh, coi như chỉ từ thắng tới…huề. Huề nhiều hơn thắng.
  • Bị đánh giá yếu nhất, là giảm loãng xương, đậu nành hầu như không thuyết phục được các nhà khoa học.

Các isoflavons trong đậu nành có hoạt tính gần giống như estrogene ở người, nhưng chúng không phải là estrogene.

Hormone estrogene là các steroids và cũng có nhiều loại estrogene, cơ thể lúc cần loại này, lúc cần loại kia. Còn isoflavons là các non steroid, chính xác hơn, đó là các hợp chất polyphenolic, và cũng có nhiều loại isoflavons. Chính vì thế tác động của isoflavons lên con người còn nhiều bí ẩn.

Đậu nành có ích cho sức khỏe, và có ảnh hưởng ít nhiều tới các bệnh hiểm hóc như ung thư, tim mạch,…nên các đại gia thực phẩm chức năng chẳng dại gì mà không vào cuộc. Cái mà họ nhắm đến là các viên isoflavons đậu nành và tung hê như thần dược: uống một viên bằng mấy ly sữa đậu nành,…

Giới khoa học đánh giá đậu nành và sản phẩm từ đậu nành là an toàn và có lợi cho sức khỏe, còn uống dài hạn các viên bổ sung isoflavons đậu nành liều cao, theo viện Linus Pauling, có an toàn hay không thì họ không biết. FDA (Mỹ) chắc chắn là không khẳng định điều này, kể cả độ tinh khiết và hàm lượng có đúng như khai báo trên nhãn hay không.

Đậu nành ngàn năm vẫn được xem là thực phẩm lành mạnh. Thực phẩm đậu nành (đậu hũ, sữa đậu nành, yogurt đậu nành,…) ngoài isoflavons, còn có protein, chất xơ, vitamin, khoáng,… Chẳng lẽ đi nuốt 1 viên isoflavons mà chẳng biết an toàn sẽ đi về đâu ?

Vũ Thế Thành (vuthethanh202@gmail.com)

.

Advertisements
This entry was posted in An toàn Thực phẩm, Vũ Thế Thành. Bookmark the permalink.

3 Responses to Đậu nành hiền như thầy tu

  1. Pingback: Rùng mình vì bài báo “Đậu hũ rùng mình” | Vũ Thế Thành

  2. Pingback: Rùng mình vì bài báo “Đậu hủ rùng mình” | Cty Kỹ Thuật Nguyên Thảo

  3. Pingback: Vũ Thế Thành – Rùng mình vì bài báo “Đậu hũ rùng mình” – khoahocnet

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s