Có cần phải uống omega-3?

Độc giả hỏi: Tôi thấy trên nhãn chai dầu đậu nành có ghi hàm lượng omega-3. Theo tôi biết, omega-3 có trong cá biển. Omega-3 trong cá và trong dầu đậu nành có giống nhau không? Có giống với những viên omega-3 bán ngoài tiệm thuốc tây không?

Vũ Thế Thành

Không chỉ có một loại omega-3

Omega-3 có nhiều trong hạt dầu lanh, đậu Hà Lan, đậu hồ đào, cá hồi vùng nước lạnh, rau xanh, bí ngô, đậu đỏ, dầu oilve ép nguội, hạt cây óc chó,..

Omega-3 không phải một chất, mà là nhóm chất béo (không bão hoà) gồm cả hơn 10 chất, nhưng chỉ có 3 chất (ALA, EPA và DHA) ảnh hưởng đáng kể về mặt sinh lý ở người. Cơ thể người không tổng hợp được cả 3 loại acid béo này, mà phải lấy từ nguồn thực phẩm.

  • ALA (alpha-linolenic acid), được tìm thấy nhiều trong dầu lanh (50,8%), dầu cải canola (9,3%), dầu đậu nành (7%). ALA được cho là làm ổn định nhịp tim, giảm đông máu
  • EPA (eicosapentaenoic acid) và DHA (docosahexaenoic acid), có nhiều trong cá biển và các loại vi tảo, phiêu sinh thực vật. Cá biển có EPA và DHA là nhờ ăn vi tảo, chứ bản thân cá không tạo ra được hai loại acid béo này. EPA thường được dùng kết hợp với DHA, và được cho là góp phần làm giảm rủi ro cơn đau tim (heart attack), nhịp tim bất thường, hạ huyết áp, giảm mỡ máu (triglyceride), giảm viêm, giảm suy thoái điểm vàng ở mắt… Ngoài ra, EPA còn làm giảm trầm cảm, và DHA là thành phần của màng tế bào não, giúp phát triển và duy trì hoạt động của não.

Như vậy là một loại omega-3 có từ dầu ăn (ALA), và hai loại có từ cá biển (EPA và DHA). Trong 3 loại omega-3 này, thì DHA nổi tiếng nhất do quảng cáo tung hê tới tấp, vì liên quan đến phát triển não ở trẻ em. DHA tràn ngập trong đủ loại bánh kẹo trẻ em, nhưng thực sự có đưa DHA vào bánh kẹo hay không thì có Trời biết, vì không ai kiểm soát, nhưng chắc chắn cả EPA và DHA đều có trong sữa mẹ.

Cá tra cũng có omega-3

Cơ thể người có thể chuyển hóa một phần ALA (có trong thực vật) thành EPA, và sau cùng thành DHA. Nhưng lượng chuyển hóa không được nhiều, khoảng 5%, tuỳ thể trạng mỗi người, nữ chuyển nhiều hơn nam, còn những người bị tiểu đường chuyển ít hơn.

Nhiều người cho rằng ALA không tốt bằng EPA và DHA. Giáo sư Frank Sacks của trường Y tế Công cộng Havard nhận xét:“Chúng tôi không biết omega-3 từ thực vật (ALA) hay từ cá (EPA và DHA) có ích lợi cho sức khỏe như nhau không, nhưng cả hai dường như đều có ích. Bữa ăn nào cũng nên có ít nhất một loại, cá hay một muỗng dầu cải, dầu đậu nành trong các món rau trộn hoặc nấu nướng”

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo mỗi ngày tiêu thụ khoảng 300-500 mg EPA +DHA, và ALA khoảng 800- 1.100 mg. Với mức khuyến cáo này, chỉ cần mỗi tuần ăn cá biển hai lần, dùng thêm dầu đậu nành là quá đủ. Nếu ngại ăn cá biển bị…ngứa, thì ăn cá tra cũng có DHA

Lợi ích bị lạm dụng – có một nói mười

Có rất nhiều nghiên cứu về lợi ích của omega-3 trên sức khoẻ con người, lợi ích vô vàn tới mức huyền thoại. Có lợi ích được khẳng định, có cái còn mơ hồ. Trong khi đó, thực phẩm chức năng nhảy vào cuộc với các viên bổ sung omega-3, quảng cáo lắc léo, nói quá sự thật… Ranh giới giữa thực phẩm chức năng và thuốc trị bệnh trở nên mờ nhạt.

EPA và DHA làm hạ mỡ máu (triglyceride). Điều này được khẳng định. Nhưng để có hiệu quả, phải uống tới 2.000 mg/ngày. Dùng liều omega-3 cao như thế không phải không có tác dụng phụ, loãng máu, hơi thở có mùi tanh chẳng hạn. Trong khi đó, có nhiều loại thuốc trị cao triglyceride. Dùng omega-3 liều cao để trị bệnh cần có chỉ định của bác sĩ. Còn dùng phối hợp cả thuốc tây lẫn omega-3 (liều bình thường) để trị mỡ máu, chưa có gì khẳng định sự phối hợp này là hiệu quả.

Lợi ích về tim mạch cũng gần giống như thế. Những người đã từng bị đau tim, uống omega-3 (EPA+DHA) liều cao, trên 1.000 mg/ngày mới có thể có tác dụng ngừa tái phát. Liều cao như thế cũng cần có chỉ định của bác sĩ.

Có điều thú vị là những vị tu sĩ trai trường từ nhỏ, không dùng omega-3 (EPA+DHA) từ cá, chỉ dùng omega-3 (ALA) từ dầu ăn, nhưng vẫn sống khoẻ và sống thọ. Nguồn EPA+DHA mà họ có chỉ là số lượng ít ỏi, do cơ thể họ chuyển hoá từ ALA (có trong dầu đậu nành).

Cá biển, cá tra và dầu đậu nành, dầu cải là nguồn omega-3 quá đẹp. Tiêu thụ omega-3 từ thực phẩm chắc chắn là tốt hơn từ những viên omega-3, vì thực phẩm cung cấp thêm các chất bổ dưỡng khác, protein, vitamin, khoáng chất,.. Nếu chán cá, chán dầu, có thể uống bổ sung omega-3.

Các viên omega-3 trên thị trường được làm từ dầu cá chứa EPA và DHA với hàm lượng khác nhau. Lưu ý trên bao bì, tổng số EPA + DHA mà mình cần, chứ không phải tổng số dầu cá (là con số lớn hơn nhiều) trong mỗi viên. Thí dụ, một viên omega-3 dầu cá (fish oil) 1.000 mg, nhưng đọc kỹ chỉ có 300 mg omega-3 (with 300 mg omega-3 fatty acids).

Cũng cần nhấn mạnh, các viên omega-3 là thực phẩm chức năng, chứ không phải thuốc. Do đó, không có gì bảo đảm về an toàn, độ tinh khiết, hiệu quả trị bệnh, và cũng không bị kiểm soát nghiêm ngặt như thuốc tây. Nếu là hàng tại Mỹ, sẽ buộc phải ghi thêm dòng chữ “Những phát biểu (trên nhãn) chưa được Cơ quan Thực phẩm và Dược Phẩm (FDA) đánh giá. Sản phẩm này không dùng để chẩn đoán, điều trị, chữa hay ngăn ngừa bất cứ bệnh nào”(*)

Sau cùng, chẳng có gì bảo đảm hàm lượng omega-3 trong viên thuốc là đúng như ghi trên nhãn.

Vũ Thế Thành (vuthethanh202@gmail.com)

———
(*) These statements have not been evaluated by The Food and Drug Administration. This product is not intended to diagnose, treat, cure or prevent any disease

 

Advertisements
This entry was posted in An toàn Thực phẩm, Vũ Thế Thành. Bookmark the permalink.

3 Responses to Có cần phải uống omega-3?

  1. Pingback: Chẳng lẽ cá biển hại đàn ông? | Vũ Thế Thành

  2. Pingback: Chẳng lẽ cá biển hại đàn ông? | Cty Kỹ Thuật Nguyên Thảo

  3. Pingback: Vũ Thế Thành – Chẳng lẽ cá biển hại đàn ông? – khoahocnet

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s